Κομμάτια και θρύψαλα ιστορία 3.000 ετών

Στα εγκλήματα πολέμου θα πρέπει να ενταχθούν οι καταστροφές στον πολιτισμό και στην πολιτιστική κληρονομιά.

Οι τζιχαντιστές εμφανίζονται σε βίντεο να καταστρέφουν με βαριοπούλες αρχαία ασσυριακά αγάλματα και γλυπτά που χρονολογούνται στον 7ο π.Χ. αιώνα

Αυτό προτείνουν στον ΟΗΕ διακεκριμένοι αρχαιολόγοι από όλο τον κόσμο, με αφορμή την εκτεταμένη καταστροφή αρχαιοτήτων της Συρίας και του Ιράκ από το Ισλαμικό Κράτος του ISIS. Δύο εγκλήματα των τζιχαντιστών αποκαλύφθηκαν αυτήν την εβδομάδα: η καταστροφή αγαλμάτων στο Μουσείο της Μοσούλης και η πυρπόληση της Βιβλιοθήκης που είχε η πόλη, με περισσότερους από 8.000 παπύρους και σπάνια χειρόγραφα.
Καθηγητές της αρχαιολογίας, κυρίως από την Αμερική, που ανέσκαπταν κάποτε στο Ιράκ, θεωρούν πως αρκετά από τα αγάλματα -των οποίων η καταστροφή με βαριοπούλες και τρυπάνια παρουσιάζεται on camera- ήταν στην πραγματικότητα αντίγραφα.
Οπως λένε, το Μουσείο της Μοσούλης στέγαζε αρκετά εκμαγεία γλυπτών από ξένα μουσεία, όπως το Βρετανικό του Λονδίνου και το Μητροπολιτικό της Νέας Υόρκης. Πολλά από τα αγάλματά του έχουν μεταφερθεί στο Μουσείο της Βαγδάτης. Εντούτοις δεν είναι όλα τα γλυπτά που διαμελίστηκαν αντίγραφα. Κάποια είναι πρωτότυπα και, φυσικά, τεράστιας αξίας.

Εκαναν το άγαλμα ασβέστη

Ο αφηγητής στο βίντεο είναι μπροστά στην πύλη της Νεργκάλ, μια από τις βόρειες πύλες της Νινευή. Είχε κατασκευαστεί ανάμεσα στο 704 και 690 π.Χ. κατά την επέκταση της πόλης από τον Σεναχερίμπ. Η είσοδος είχε δύο ογκώδη αγάλματα με σώμα ταύρου, φτερά, και κεφάλι ανθρώπου και ανασκάφηκε τον 19ο αιώνα. Λίγο μετά την ανακάλυψή τους, το μισό από το αριστερό άγαλμα καταστράφηκε σε καμίνι, για εξαγωγή ασβέστη. Εκτίθενται στη θέση αυτή από το 1941

Πληροφορίες που έχουν δει το φως της δημοσιότητας λένε ότι οι φανατικοί του Ισλαμικού Κράτους κατέστρεψαν αντίγραφα θέλοντας να πουλήσουν τα πρωτότυπα. Αυτό, όμως, δεν ευσταθεί, όπως λένε και πάλι οι αρχαιολόγοι που γνωρίζουν. Χαρακτηριστικά τονίζουν: Πρόκειται για έργα τόσο μοναδικά όσο η Μόνα Λίζα. Καταγεγραμμένα, φωτογραφημένα, δημοσιευμένα. Είναι σχεδόν αδύνατον να πωληθούν.
Το Ισλαμικό Κράτος πουλά στην παράνομη αγορά μεγάλο αριθμό αρχαιοτήτων κυρίως από λαθρανασκαφές, προκειμένου να χρηματοδοτεί τις δραστηριότητές του. Τις «βάρβαρες τρομοκρατικές πράξεις» στο Ιράκ από το Ισλαμικό Κράτος καταδίκασε σε ψήφισμά του το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Ανεπανόρθωτες ζημιές στον θεό Νεργκάλ
Τα αγάλματα ήταν αφιερωμένα στον θεό Νεργκάλ, θεό της πανούκλας και του Κάτω Κόσμου. Στο βίντεο φαίνεται πως καταστρέφεται το πρόσωπο από το δεξί άγαλμα και η καταστροφή είναι ανεπανόρθωτη

Σε βίντεο που ανάρτησε η εξτρεμιστική οργάνωση, οι τζιχαντιστές εμφανίζονται να καταστρέφουν με βαριοπούλες αρχαία ασσυριακά αγάλματα και γλυπτά που χρονολογούνται στον 7ο π.Χ. αιώνα, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν σύμβολα ειδωλολατρίας και ότι η ύπαρξή τους αντίκειται στη διδασκαλία του Προφήτη.
«Τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας καταδικάζουν με τον πιο έντονο τρόπο τις συνεχιζόμενες βάρβαρες τρομοκρατικές ενέργειες του ΙΚ στο Ιράκ», αναφέρεται σε σχετική ανακοίνωση και επαναλαμβάνεται ότι η οργάνωση «πρέπει να ηττηθεί και πρέπει να παταχθούν η μισαλλοδοξία, η βία και το μίσος που ενστερνίζεται».

Οι πύλες της Μπαλαβάτ στη μαύρη αγορά

Το βίντεο δείχνει τρίγωνα από τις μπρούντζινες πύλες της πόλης Μπαλαβάτ. Τρεις παρόμοιες πύλες είχαν ανασκαφεί, οι δύο το 1878 και είναι τώρα στο Βρετανικό Μουσείο και μία το 1956 που βρισκόταν στη Μοσούλη. Είχαν κατασκευαστεί κατά τη βασιλεία του Ασουρμπανιμπάλ του δευτέρου (883- 859 π.Χ.) και του Σαλμανεσέρ (859- 824 π.Χ.) Τώρα, δεν φαίνεται να καταστρέφονται. Καθώς ήταν φορητές, τις πήραν προφανώς για να τις πουλήσουν στη μαύρη αγορά

Επίσης καταδικάζουν «την εκ προθέσεως καταστροφή αναντικατάστατων θρησκευτικών και πολιτιστικών κειμηλίων, τα οποία στεγάζονταν στο Μουσείο της Μοσούλης, καθώς και το κάψιμο χιλιάδων βιβλίων και σπάνιων χειρογράφων στη Βιβλιοθήκη της Μοσούλης».
Νωρίτερα αυτόν τον μήνα το Συμβούλιο Ασφαλείας απαγόρευσε το εμπόριο αρχαιοτήτων από την εμπόλεμη Συρία. Αυτή η ανακοίνωση κάνει τους αρχαιολόγους να επιμένουν πως μπορεί να πειστεί ο ΟΗΕ ώστε να κατατάξει ανάλογες καταστροφές στα εγκλήματα πολέμου κατά της ανθρωπότητας.

Κομματιασμένα ανάγλυφα σε ασβεστόλιθο

Στο βίντεο υπάρχουν δύο ακόμη ανάγλυφα σε ασβεστόλιθο. Ανήκουν σε προγενέστερο τύπο, κατά τον οποίο το σώμα ανήκε σε λέοντα και όχι σε ταύρο. Σκηνή καταστροφής τους δεν έχει περιληφθεί. Ωστόσο, στο τέλος του βίντεο φαίνεται πως όλα τα αμετακίνητα γλυπτά του μουσείου είναι κομματιασμένα, άρα ελάχιστες ελπίδες για αυτά υπάρχουν

Την καταστροφή των αρχαιοτήτων καταδίκασε επίσης και η επικεφαλής της UNESCO Ιρίνα Μπόκοβα. «Καταδικάζω το περιστατικό αυτό ως μία σκόπιμη επίθεση εναντίον της ιστορίας και του πολιτισμού του Ιράκ και ως μία ξεκάθαρη υποκίνηση του μίσους και της βίας», δήλωσε.
Προειδοποίηση
Από πέρυσι το καλοκαίρι ο διευθυντής του Αρχαιολογικού Μουσείου της Μοσούλης προειδοποιούσε για τον κίνδυνο που διέτρεχαν τα εκθέματα και ζητούσε βοήθεια. Πλην, όμως, η διεθνής κοινότητα δεν μπόρεσε να κάνει τίποτα. Η Μοσούλη ήταν και είναι η μεγαλύτερη πόλη του ισλαμικού κράτους και καμία επιχείρηση δεν είναι δυνατή. Αμέσως μετά την αμερικανική εισβολή στο Ιράκ, το 2003, πολλοί κάτοικοι της πόλης είχαν πάρει στα σπίτια τους χειρόγραφα από τη Βιβλιοθήκη και μικρά εκθέματα από το μουσείο προκειμένου να τα σώσουν. Τώρα, όμως, οι τζιχαντιστές απειλούν με θάνατο όποιον τολμήσει κάτι ανάλογο.

Ο λέων που πεθαίνει

Ανάγλυφο με σκηνή λέοντα που πεθαίνει, εμφανίζεται στο βίντεο. Πρόκειται για παράσταση κυνηγιού από την εποχή του Ασουρμπανιμπάλ (668 - 627 π.Χ.). Στην αρχή θεωρήθηκε αντίγραφο από το Βρετανικό Μουσείο. Ομως το Μουσείο εξέδωσε ανακοίνωση που διαβεβαιώνει πως κανένα από τα γλυπτά που εμφανίζονται στο βίντεο δεν προέρχεται από αυτό

Ο καθηγητής αρχαιολογίας Ζαϊνάμπ Μπαχρανί, που διδάσκει στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ, αναφέρει πως το μουσείο της Μοσούλης είναι από τα κορυφαία της Μέσης Ανατολής και έχει σημαντικές συλλογές που ξεκινούν από τη Νεολιθική Περίοδο και φτάνουν μέχρι την Ισλαμική, εκτείνονται δηλαδή σε περίπου 10.000 χρόνια Ιστορίας. Θεωρεί τις καταστροφές «εθνοκάθαρση» και τονίζει πως η Μεσοποταμία υπήρξε πάντοτε πολυεθνική, πολύγλωσση και πολυ-πολιτισμική. «Αυτή η ποικιλομορφία εξαφανίζεται τώρα», λέει. «Ετσι ξαναγράφεται η Ιστορία της Μεσοποταμίας...».
Η ιστορική Βιβλιοθήκη της Μοσούλης είχε χιλιάδες σπάνια χειρόγραφα, παπύρους και βιβλία ανυπολόγιστης ιστορικής και λογοτεχνικής αξίας. Οι ισλαμιστές εισέβαλαν στο κτίριο και πριν το ανατινάξουν με βόμβα, έκαψαν όλο το περιεχόμενό του. Οι αρμόδιοι λένε πως καταστράφηκαν 112.709 χειρόγραφα και πάπυροι, καθώς και πάνω από 8.000 βιβλία.

Σπασμένος ο Σαργκόν ΙΙ της Ασσυρίας

Στο βίντεο φαίνεται ένα πεσμένο, σπασμένο άγαλμα. Η πινακίδα του μουσείου το περιγράφει ως άγαλμα του Σαργκόν ΙΙ της Ασσυρίας (722- 705 π.Χ.). Ισως πρόκειται για αντίγραφο, αν και λεπτομέρειες υποδηλώνουν πως πιθανώς είναι πρωτότυπο

Ανάμεσά τους σπάνια χειρόγραφα από την οθωμανική περίοδο, σπάνιοι ταξιδιωτικοί χάρτες, αλλά και τόμοι με θέμα τη φιλοσοφία και την αραβική ιστορία.
Η Βιβλιοθήκη της Μοσούλης είχε ιδρυθεί το 1921 και ήταν το σύμβολο της γέννησης του σύγχρονου Ιράκ.
Λεηλατήθηκε η κληρονομιά των βασιλικών πόλεων
Το Μουσείο της Μοσούλης «καλύπτει όλο το φάσμα του πολιτισμού στην περιοχή, με εξαιρετικά γλυπτά από βασιλικές πόλεις όπως η Νιμρούντ, η Νινεβή και η Χάτρα» λέει για το λεηλατημένο μουσείο ο διευθυντής του Μητροπολιτικού Μουσείου της Νέας Υόρκης Τόμας Κάμπελ.
Το ΜΕΤ έχει στις συλλογές του περίφημα εκθέματα από την περιοχή και γνωρίζει πολύ καλά τη σημασία τους (το παράδοξο είναι πως όλα τα μουσεία αυτού του χαρακτήρα μπορούν πρόσκαιρα να επαίρονται που φυλάσσουν μία κληρονομιά, η οποία καταστρέφεται και ας την έχουν αποκτήσει με αμφιλεγόμενους τρόπους).
Τα περισσότερα από τα εκθέματα, που έχουν καταστραφεί, υπάγονται σε δύο κατηγορίες: γλυπτά από τη Ρωμαϊκή Περίοδο, που προέρχονται από την πόλη Χάτρα, εγγεγραμμένη στον κατάλογο της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO, και ασυριακά από τη Νινεβή και τις γύρω πόλεις.
Υπό το ισλαμιστικό κράτος είναι αυτήν τη στιγμή τέσσερις πόλεις: η Νινεβή, η Καλχού, η Ντουρ Σαρουκίν και η Ασούρ. Και οι τέσσερις υπήρξαν πρωτεύουσες της πανίσχυρης αυτοκρατορίας των Ασσυρίων. Η Ασσυρία ήταν αρχαία χώρα (Βασίλειο της Μεσοποταμίας) στην κοιλάδα του Τίγρη, που έλαβε την ονομασία της από την αρχική πόλη-κράτος Ασσούρ, από το όνομα του ομώνυμου θεού.
Το ασσυριακό κράτος αποτέλεσε επανειλημμένα αυτοκρατορία, της οποίας η μεγαλύτερη ακμή της προσδιορίζεται μεταξύ του 9ου και του 7ου αιώνα π.Χ. Το ασσυριακό κράτος καταλύθηκε οριστικά το 612 π.Χ. Οι απαρχές του βρίσκονται στο 2500 π.Χ. Η Χάτρα ανήκε στο Βασίλειο των Σελευκιδών και κυβερνήθηκε επίσης από τους Πάρθους. Ακμασε κατά τον 3ο αι. π.Χ. μέχρι και τον 2ο αι. μ.Χ. Πολλά από τα αγάλματα που καταστράφηκαν προέρχοναι από αυτήν. Ολη η περιοχή έχει 1.791 αναγνωρισμένους αρχαιολογικούς χώρους, που βρίσκονται στα χέρια των ισλαμιστών.
ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΩΤΤΗ
akotti@pegasus.gr
πηγή